Liên minh châu Âu (Liên minh châu Âu) đang tiến gần tới việc áp dụng các biện pháp siết chặt nhập khẩu thép, trong đó nâng thuế đối với phần vượt hạn ngạch lên 50% và cắt giảm mạnh hạn ngạch miễn thuế. Quy định mới dự kiến hoàn tất đàm phán vào ngày 13/4 và có hiệu lực từ 1/7/2026, thời điểm cơ chế tự vệ hiện hành kết thúc.

Đây được xem là thay đổi có tác động trực tiếp đến các quốc gia xuất khẩu thép, đặc biệt là Việt Nam – nơi EU hiện là một trong những thị trường tiêu thụ lớn nhất.

EU – thị trường xuất khẩu chủ lực của thép Việt

Theo số liệu từ Hiệp hội Thép Việt Nam, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 10,06 triệu tấn thép, đạt 6,63 tỷ USD, giảm so với năm trước do nhu cầu toàn cầu suy yếu và rào cản thương mại gia tăng.

Trong đó, EU là thị trường lớn thứ hai, chỉ sau ASEAN, với khoảng 2,08 triệu tấn, chiếm hơn 20% sản lượng và hơn 21% giá trị xuất khẩu. Kim ngạch đạt gần 1,4 tỷ USD.

Đáng chú ý, tỷ trọng giá trị cao hơn tỷ trọng sản lượng cho thấy thép xuất sang EU chủ yếu thuộc phân khúc giá trị gia tăng cao, đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường nghiêm ngặt.

Trước đó, năm 2024, xuất khẩu thép sang EU đạt hơn 2 tỷ USD, chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch. Điều này khẳng định EU là thị trường “trụ cột” trong nhiều năm qua. Vì vậy, bất kỳ thay đổi chính sách nào cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc xuất khẩu của doanh nghiệp Việt.

Thu hẹp hạn ngạch, tăng thuế: Áp lực kép

Theo kế hoạch, hạn ngạch miễn thuế của EU sẽ giảm 47%, xuống còn 18,3 triệu tấn mỗi năm. Đồng thời, thuế đối với phần vượt hạn ngạch tăng lên 50%.

Điều này khiến dư địa xuất khẩu vào EU bị thu hẹp rõ rệt, trong khi chi phí để duy trì thị phần tăng mạnh. Doanh nghiệp sẽ đối mặt với hai sức ép: giảm sản lượng và gia tăng chi phí.

Xu hướng này đã phần nào thể hiện trong số liệu thực tế. Trong 4 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu thép sang EU đạt khoảng 733.000 tấn, tương đương 501,9 triệu USD, giảm 38,5% về lượng và hơn 40% về giá trị so với cùng kỳ. 

Sự sụt giảm phản ánh rõ tác động của các rào cản thương mại ngày càng dày đặc, cùng với nhu cầu yếu tại thị trường châu Âu.

Bên cạnh đó, EU vẫn đang tranh luận về việc có cho phép chuyển tiếp hạn ngạch chưa sử dụng sang quý sau hay không. Một số quốc gia cho rằng cơ chế này không làm thay đổi tổng hạn ngạch, trong khi ngành thép nội khối lo ngại nguồn cung dư thừa sẽ gây áp lực lên giá.

Hiện mỗi năm EU nhập khẩu khoảng 28 triệu tấn thép, tương đương 25% nhu cầu tiêu thụ. Trước tình hình dư thừa công suất toàn cầu chưa được giải quyết, việc siết nhập khẩu được xem là bước đi nhằm bảo vệ sản xuất nội địa.

Bài toán thích ứng cho doanh nghiệp Việt

Song song với các điều chỉnh nội khối, EU đang đàm phán với các đối tác tại Tổ chức Thương mại Thế giới để phân bổ hạn ngạch theo từng quốc gia.

Tuy nhiên, nhiều nước xuất khẩu đã bày tỏ quan ngại. Theo quy định của GATT, các đối tác có thể áp dụng biện pháp trả đũa nhằm bù đắp việc bị hạn chế tiếp cận thị trường EU.

Điều này khiến ngành thép Việt Nam đứng trước thách thức kép: vừa chịu rào cản gia tăng tại EU, vừa đối diện cạnh tranh gay gắt hơn ở các thị trường khác khi dòng chảy thương mại toàn cầu dịch chuyển.

Với tình hình EU chiếm hơn 20% tổng xuất khẩu thép, việc thị trường này gia tăng bảo hộ buộc doanh nghiệp Việt phải điều chỉnh chiến lược. Trọng tâm sẽ là đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe để duy trì năng lực cạnh tranh.

Nguồn: www.trungtamwto.vn